Bạn Marguerite có hỏi chữ "Búa" trong "Chợ búa" có nghĩa là gì? Một câu hỏi có vẻ đơn giản, bởi từ chợ búa chúng ta vẫn nói hay nghe hàng ngày, vậy mà để lý giải được chẳng phải dễ.
Bằng tất cả sách vở, tài liệu có trong tay, và cả tra trên mạng, tôi chẳng tìm được đâu một giải thích thỏa đáng về hai chữ chợ búa. Đại Nam Quấc Âm Tự Vị của Huỳnh Tịnh Của giải nghĩa:
Chợ: chỗ nhóm mà mua bán.
Chợ búa: tiếng đôi.
Còn về chữ búa, tất cả tự điển, sách vở đều nói là đồ dùng để chặt cây, đóng, hay là đồ binh khí. Như vậy 2 từ Chợ và Búa (là chữ Nôm), chẳng có gì liên quan đến nhau cả.
Trong những sách vở và tài liệu khác bàn về tiếng Việt, có nói đến từ ghép và từ láy. Đại khái từ ghép là từ cả 2 chữ đều có nghĩa và có thể đứng riêng một mình, chẳng hạn chữ "Xe cộ", "xe" thì chúng ta đã hiểu, còn từ "cộ" tôi nhớ đã được nghe giải thích trong một quyển sách (hình như của Sơn Nam), là một loại xe trong miền Nam không có bánh xe, dùng để chuyên chở nơi vùng sình lầy ngập nước do người, hay vật kéo (có lẽ giống như kiểu xe trượt tuyết của phương tây).
Còn từ láy thì thường là một trong hai chữ không có nghĩa nếu đứng riêng, và thường là rơi vào từ đứng sau, chẳng hạn "Đẹp đẽ", nếu chữ "đẽ" đứng một mình thì chẳng có nghĩa gì cả.
Tuy nhiên cũng có tài liệu nói tiếng Hán - Việt để chỉ Chợ có từ "Thị phủ", có thể "Chợ búa" từ "Thị phủ" mà ra chăng? Từ "Thị" chắc ai cũng hiểu là "Chợ". Tra lại Hán Việt từ điển của Đào Duy Anh thì từ "Phủ" có đến 9 nghĩa, nghĩa thông dụng là nha môn, cái nhà to, hoặc để chỉ một khu vực to hơn huyện... Và một nghĩa khác đáng chú ý "Phủ" có nghĩa là cái rìu để chặt cây, đồ binh khí, mà "rìu" thì người mình còn gọi là "búa". Nếu chiết tự "Thị" là chợ, "Phủ" là rìu (búa) thì thành... Chợ búa rồi (dĩ nhiên điều này chẳng có gì chắc chắn).
Có người giải thích có thể từ "Búa" là từ cổ của người Mường (người Mường là người Việt cổ), để chỉ nơi họp trao đổi mua bán hàng hóa. Điều này làm nhớ đến một từ khác cũng của người Mường "Tua rua", trong tiếng Việt là "Sao tua", có nghĩa là Sao chổi.
Và cũng có người giải thích theo kiểu... Chí phèo, ở chợ buôn bán hay có cãi vã, đánh lộn, và thường phải dùng đến... búa để giải quyết cho nên mới có từ "Chợ búa". Hehe!
Chắc cái này phải nhờ bác Bu lý giải hộ.
