Ngochieppham.Multiply.com
Hôm qua (10 tháng 3 âm lịch), đi "giỗ Tổ" trong Thảo Cầm Viên Saigon với nhà bác Đèn Lồng Đỏ (năm nay kỷ niệm 145 năm thành lập 1865 - 2010), không dè được một bữa bướm mê mẩn, đủ mọi loại bướm, muôn màu sắc, có con bướm mặt trên thì đen tuyền nhưng mặt dưới lại nhấn thêm sắc đỏ. Tôi bấm máy đến hoa cả mắt, mỏi cả tay.
Sẽ còn trở lại vườn bướm này lần nữa trong một ngày rất gần...
Bạn Marguerite có hỏi tôi được nghỉ nhiều ngày quá có lang thang chụp hình hoa bướm, tắc kè gì không...? Dĩ nhiên là phải có rồi, nhìn những con bướm trên những cánh hoa làm sao mà không mê? Tôi sẽ gởi sang bên nhà bạn một con bướm. Hì hì!
Tôi nhận được Email của một người bạn thân quen đang ở Hoa Kỳ, trong đó có những hình ảnh của một Saigon xưa, và những bài hát cũ, mới hát về Saigon. Tôi xem những hình ảnh và nghe những bài hát này với một chút nhớ, một chút bâng khuâng...
Saigon tháng tư năm 75 thật ngột ngạt, ngột ngạt bởi cái nắng tháng tư của miền Nam, bởi những người từ khắp các nơi đổ về, bởi chiến tranh đã cận kề, bởi những người Mỹ cuối cùng đang ra đi, kéo theo cả triệu người hoảng loạn. Khi ấy tôi mới ngoài hai mươi, vừa vượt qua cả ngàn cây số để trở về từ một cõi chết, mệt mỏi, căm giận, và khá nhiều thất vọng...
Những ngày cuối tháng tư ấy thật lạ kỳ, doanh trại tôi đóng giữa Saigon, cách tòa đại sứ Mỹ mấy bước chân. Tôi đã chứng kiến cái cảnh người ta tuyệt vọng liều mình đánh đu trên bờ tường rào đầy kẽm gai của tòa đại sứ Mỹ, trước những mũi súng của tụi quân cảnh Mỹ, để cố vào cho được trong tòa đại sứ mong chen chân lên được những chuyến trực thăng di tản đầy ắp người. Có chuyến trực thăng đáp xuống đậu ngay giữa đại lộ Thống Nhất hồi đó, và có những người đi đường đã quăng cả xe gắn máy đang chạy để leo lên.
Khi NTT, viên trung úy không quân lái chiếc F5 thả bom dinh Độc lập, tôi đang ở gần đó cách mấy trăm thước, tôi nghe tiếng phản lực rít lên trên đầu và tiếp theo đó là tiếng nổ inh tai. Trên đường phố mọi người nhốn nháo, ngay sau đó radio thông báo sự việc. Khi chính một viên sĩ quan phi công của quân đội Saigon đã ném bom vào dinh Độc lập, thì tôi hiểu là mọi việc đã kết thúc.
Không phải chỉ những người Mỹ cuối cùng đang tháo chạy khỏi Saigon, mà cả Saigon đang nhốn nháo. Người ta cố nhào vào phi trường Tân Sơn Nhất đang bốc cháy và hứng chịu những trái đạn pháo để mong lên được một chuyến bay, ở các tòa đại sứ cũng thế, những chuyến trực thăng đầy nhóc người... Người ta cũng đổ xô ra các bến tàu quân sự và dân sự, lần thứ hai trong vòng một tháng trời tôi đã chứng kiến cái cảnh con người thực sự điên loạn. Tôi đã có những người bạn cùng chung một đơn vị đã ra đi như thế, bỏ lại vợ và các con còn nhỏ, những người bạn này cũng đã rủ tôi ra đi, bởi những lời đồn đoán, bởi cơn tuyệt vọng tập thể...
Trước đó, vào những ngày đầu tháng tư tôi có một bà bác, chị của ông cụ tôi. Bác có chồng làm cho sở Mỹ, người Mỹ đã cho cả gia đình bác di tản, bác có 2 người con đi lính ở xa không về được, bác gặp tôi nói cháu thế chỗ con của bác, các anh con của bác chẳng biết lúc ấy sống chết ra sao, và bác sợ nếu Saigon sụp đổ, là lính, ở lại tôi có thể bị nguy hiểm.
Buổi trưa ngày 30 tháng tư, khi Big Minh tuyên bố đầu hàng, tôi trở về gia đình, việc đầu tiên là ngủ một giấc...
Saigon năm 75, và nhiều năm sau đó, cả triệu người Việt đã bỏ nước ra đi, nhưng đồng thời nhiều triệu người đã ở lại. Những gì thuộc về lịch sử hãy để cho lịch sử phán xét, hôm tết tôi có người bạn vượt biên vào những năm cuối 80 của thế kỷ trước về gặp lại. Bạn mời đám bạn cũ uống cà phê, rưng rưng nói: Đi hay ở không có gì quan trọng, mừng vì chúng ta vẫn còn sống để gặp lại nhau...
Tôi nhớ hồi còn bên 360 có lần cô bạn Marguerite có đưa lên món ăn cháo trắng hột vịt muối này, một món ăn hết sức là bình dân, dân dã. Quả thật đây là một món ăn của người... nghèo. Tôi còn nhớ trước năm 75, đâu khoảng năm 73 gì đó, khi ấy tôi đang ở trong lính, tăng phái cho Bộ Chỉ Huy của một trung đoàn bộ binh đóng tại Bình Định. Thỉnh thoảng về hậu cứ của Trung đoàn này đóng tại Phú Tài Quy Nhơn, buổi tối trước khi đi ngủ khoảng 9 - 10 giờ tụi tôi thường mò đến khu gia binh ăn cháo trắng hột vịt muối của bà Tư cháo trắng hột vịt muối, mà thường được gọi tắt là "bà Tư cháo trắng".
Bây giờ có khi 8, 9 giờ mới ăn cơm tối chứ khi xưa trong lính ăn cơm nhà binh, 5 giờ chiều đã cơm nước xong xuôi, và tuổi trẻ 9, 10 giờ tối đói bụng là lẽ thường, ăn gì lúc ấy cũng nặng bụng cho nên làm 1 tô cháo trắng thơm phức mùi lá dứa, cộng thêm cái hột vịt muối nữa là nhất. Thật ra món cháo trắng này không chỉ ăn với hột vịt muối, còn cả thịt rim kho mặn, hoặc ăn cùng cá bống, cá cơm kho tiêu, cùng món củ cải mặn (đâu người Hoa Triều Châu kêu là sái pấu), tô cháo trắng nóng bốc khói ăn với món nào cũng ngon hết sẩy, nhưng thông dụng nhất là ăn với hột vịt muối. Một tô cháo nhỡ nhỡ như vậy thường chỉ ăn với một cái hột vịt muối là vừa đủ, và giá cả lúc ấy chỉ mấy đồng bạc.
Trời tháng này nóng quá, đi làm suốt ngày mệt mỏi, tối về nhà lụi cụi nhìn thấy nồi cơm nồi canh nguội tanh ngán quá, ở đầu đường cách nhà tôi ở mấy bước chân, có một cái xe bán cháo trắng hột vịt muối như thế trên vỉa hè, nồi cháo trắng lúc nào cũng bốc khói nóng hổi, thỉnh thoảng ghé qua ngồi ăn ngay trên vỉa hè, hoặc mua mang về nhà một tô, rẻ rề chưa đến 10 ngàn, ăn xong tỉnh hẳn cả người...
Bàn thờ ở chùa ngày Tết Chôn Chnam Thmây.
Phù điêu trên nóc cổng chùa Khmer.
Chùa đầy màu sắc.
Tượng thần Bayone, tôi cũng được bạn tặng cho một cái bằng gỗ.
Lễ đắp núi cát, họ đắp cát lùm lùm cắm đủ thứ vào đấy để cầu phúc và duyên.
Sư ông.
Sư cháu.
Một vị cao tăng.
Tượng Phật.
Tượng thần.
Phù điêu đầu rắn thần.
Tượng lân của người Khmer.
Chị Phụng Châu tận bên Paris hôm qua nghe chị nói đi ăn tết Miên, tết Lào. Gần nhà tôi cũng có một ngôi chùa Miên, mấy ngày nay đi ngang thấy treo cờ quạt, người ta ra vào tấp nập vui quá, mà tính tôi thì thú thật, ham vui, nơi nào có cờ quạt trống kèn ca hát là khoái lắm, thế là sáng nay ngày nghỉ rảnh rỗi xách máy hình lân la vào xem.
Đây là dịp tết Chôn Chnam Thmây của người Khmer Nam bộ, cũng là ngày tết đầu năm của người Cambodge, Lào... tương tự như ngày tết Nguyên đán của người Việt, Hoa... Nếu tính theo dương lịch thì vào các ngày 14, 15, 16 tháng tư. Vào đêm 13 tháng tư trong các gia đình người gốc Khmer thường có nghi lễ đưa tiễn thần Têvada cũ và rước thần Têvada mới vào nhà, họ tin rằng mỗi năm có một vị thần Têvada (Chư thiên) xuống trần, để chăm lo đời sống, an cư lạc nghiệp. Nghi thức này có lẽ cũng giống như nghi thức đón năm mới của người Việt trong đêm trừ tịch.
Ngoài việc sửa soạn nhà cửa, thăm hỏi người thân, ăn tết tại gia đình, người Khmer Nam bộ còn lên chùa cúng bái, cầu xin cho bản thân, gia đình được sức khỏe, may mắn, an lành trong năm mới. Những ngôi chùa của người Khmer trang hoàng đầy màu sắc vui mắt, thường là màu vàng, cam, đỏ. Các vị sư cao niên, chú tiểu gặp gỡ mọi người trò chuyện rất vui vẻ, tôi cũng "giả bộ" bắt chuyện với các vị sư, họ giải thích tận tình những gì tôi hỏi. Có một sư thày hỏi tôi, bác chụp hình lấy tiền hả? Tôi nói không phải, sư thày lại hỏi, vậy chắc bác là nhà báo? Tôi lại trả lời cũng không phải, tôi ở gần đây thấy chùa tấp nập đông vui quá nên ghé qua xem chơi. Sư thày cười, thì cũng như tết nguyên đán của người Việt vậy mà...
Khi tôi chào ra về sư thày nói với tôi, bác ghé qua vào lúc có lễ tắm Phật, lễ té nước vui lắm...
