Hôm đi chơi Cambodia, buổi sáng ở Nam Vang được khách sạn cho ăn sáng buffet, đủ thứ các món ăn, Tàu, Tây, Ta... Thấy có món bánh nướng hình thù khá tếu, thử xực... 2 cái, từa tựa như bánh bao nướng vậy.
Hôm đi chơi Cambodia, buổi sáng ở Nam Vang được khách sạn cho ăn sáng buffet, đủ thứ các món ăn, Tàu, Tây, Ta... Thấy có món bánh nướng hình thù khá tếu, thử xực... 2 cái, từa tựa như bánh bao nướng vậy.
Ngày hôm qua (21/7/2010) và ngày hôm nay (22/7/2010), trên báo Tuổi Trẻ nơi trang Văn hóa - Nghệ thuật có bài của các tác giả Trường Thành và Công Anh nhân sắp tới có Đại hội FIAP lần thứ 30 (Liên đoàn nghệ thuật nhiếp ảnh quốc tế), từ ngày 1/8 đến 8/8 tại Hà Nội.
Nội dung 2 bài viết trên nói về giải thưởng nhiếp ảnh FIAP mà các tác giả Việt Nam dự thi đoạt được rất nhiều huy chương, và cũng qua những giải này mà ở xứ mình căn cứ để phong tước hiệu "nghệ sĩ nhiếp ảnh", chỉ là một giải thưởng nghiệp dư, từ ngữ ta thường dùng là... phong trào, giao lưu là chính, hầu như không có giá trị nghệ thuật. Hai bài viết này phân tích khá kỹ và cũng đã nói quá rõ.
Là người cũng biết được chút đỉnh về nhiếp ảnh, thỉnh thoảng cũng ti toe xách cái máy hình chụp vài con ong, con bướm chỉ cốt để vui chơi, tôi cũng có một vài suy nghĩ về cái tạm gọi là "nghệ thuật nhiếp ảnh VN" xưa nay.
Quả thật không có gì đáng chán hơn về những hình ảnh đoạt giải thưởng kiểu như FIAP, hay những giải trong nước, hoặc những cuộc thi nhỏ nhỏ trên các báo. Không biết vì sao xưa nay người ta mặc nhiên nhét nhiếp ảnh vào một cái khung như thế này: - Đó là nội dung của ảnh: thường quanh quẩn trên những đề tài người già thiểu số nhăn nheo bên cạnh một đứa trẻ con để tạo tương phản (tuổi già - tuổi trẻ - da dẻ sần sùi - mịn màng...), tiếp đến là lão nông vác cái cày, lão ngư vác cái lưới, cô gái che nón lá, bà sơ dạy trẻ câm điếc, ruộng muối, đồi cát, gồng gồng gánh gánh, ruộng bậc thang, anh công nhân xây dựng hoặc đóng tàu đang hàn xì lửa văng tung tóe (tên tác phẩm sẽ là Hoa sắt), hoặc anh công nhân điện đang vắt vẻo nối đường dây trên cột điện (tên tác phẩm sẽ là Thắp sáng ước mơ), hoặc cảnh thắp đèn dầu tù mù ở một lớp học tình thường vùng sâu vùng xa nào đó...
Motif này cứ lập đi lập lại mà chẳng ai thấy nhàm chán, hay người ta cũng thấy nhưng không dám chụp khác, bởi những hình ảnh đó đã được mặc nhiên xem là "lề phải", ai chụp khác là đã đi "lề trái", không được phép... Một điều kinh khủng nữa là gần như một trăm phần trăm những hình ảnh như thế đều được các "nghệ sĩ nhiếp ảnh" chụp theo kiểu dàn dựng, trong những buổi gọi là... đi sáng tác (thường là đi tập thể). Vào làng Thượng lôi mấy bà già nhăn nheo dàn dựng mơ màng bên khói thuốc, ra đồi cát dàn dựng mấy cô mặc áo dài gồng gồng gánh gánh, ra ruộng muối cũng thế, đến bãi biển gặp dân chài cũng phải có đạo diễn chỉ bảo kéo lưới quăng chài... đến anh công nhân hàn sì hay leo cột điện hay cô thôn nữ mặc bà ba đi cầu khỉ cũng dàn dựng tuốt...
Cho nên tất cả các "tác phẩm nhiếp ảnh" đoạt giải đều nhàn nhạt, bởi cùng một bố cục, nội dung, và... vô hồn...
Hồi này trên mạng có vẻ vắng vẻ, một phần có lẽ nhằm tháng xảy ra Wơ cúp, mấy ông mắc thức đêm thức hôm xem Hà Lan, Đức, Brazil, Argengtine... đá mờ cả mắt, mấy bà chắc ít mê hơn nhưng không khỏi bị ảnh hưởng dây chuyền, thường trong phòng ngủ cũng có tivi, ông nằm bên cạnh máu xem bóng đá lâu lâu "dzô"thậm chí chân tay minh họa theo trái bóng thì bà làm sao mà ngủ yên được? Cũng có khi cha con nhà nó thức xem, đêm hôm khuya khoắt ảnh hưởng đến sức khỏe, bà mẹ thương tình cùng thức nhưng lui cui chuẩn bị cho cha con nhà nó một món ăn gì đó bồi bổ, kẻo hết mùa Wơ cúp cả cha lẫn con lăn ra bịnh thì khổ đời. Phần khác mạng cũng như một khu xóm, có lúc vắng vẻ yên tĩnh, có lúc lùm xùm ồn ào... chẳng có gì lạ.
Chiều thứ bảy ở nhà lang thang trên mạng chợt bắt gặp một cái tít hay hay đáng chú ý "Kinh doanh là dấn thân, thương trường là cõi Phật?", tò mò vào xem thì ra người ta đang bàn chuyện "Chùa làm kinh doanh trong phạm vi có thể - tại sao không?". Hì hì, ba cái chuyện tôn giáo làm kinh doanh là chuyện xưa như trái đất, tôn giáo nào mà chẳng kinh doanh? Không kinh doanh làm sao mà tồn tại cho được? Hà hà, nói chuyện kinh doanh là nói chuyện mua bán, hình thức này hay hình thức khác. Người ta mua cái gì, mua cái cần, và bán cái gì, bán cái người ta có. Cái cổ xưa nhất là mua và bán niềm tin, đáng tội đáng tội khi nói ra câu này, niềm tin, đức tin làm sao mà mua bán được? Vậy mà có đấy, từ ngàn xưa rồi chứ không phải mới đây, giáo sĩ bán niềm tin và giáo dân mua nó, cách này hay cách khác, và cũng có muôn ngàn cách trả, bằng tiền, hay hiện vật, và không cứ phải bằng tiền... nhờ thế mà nhà thờ và chùa chiền tồn tại. Nhưng chẳng một ai, kể cả giáo sĩ và giáo dân nói điều này là kinh doanh, mua bán, đó là đức tin, niềm tin, dâng cúng, hy sinh... vân vân và vân vân, có cả khối mỹ từ nói về việc kinh doanh này.
Thực ra thì việc kinh doanh của các cơ sở tôn giáo cũng là điều bình thường trong xã hội, tôi muốn nói đến việc kinh doanh thực sự, việc dễ thấy nhất ở các nơi trên thế giới là giáo dục. Nhà thờ, nhà chùa đứng ra mở trường lớp, thường thường họ không đặt nặng việc kiếm nhiều lời lãi, mà chủ yếu là việc dạy dỗ cho con trẻ nên người, hữu ích cho xã hội, không hư hỏng... hay những cơ sở khám chữa bệnh, kết hợp làm từ thiện, và cũng một phần khác không thể thiếu, qua đó họ "quảng bá" cho tôn giáo của mình. Xưa kia các cơ sở tôn giáo, chẳng hạn nhà chùa hay làm nhang đèn, tương chao, đem bán, hay mở những quán cơm chay... dĩ nhiên là cũng không phải mục đích để kiếm lời lãi nhiều, làm giàu... mà qua đó nhà chùa cũng có đồng ra đồng vào, tự nuôi tăng ni trong chùa, và có một điều rất hay nữa là giáo dục cho tăng ni sự lao động, coi trọng lao động "có làm mới có ăn". Xin nhấn mạnh, đấy mới chính là mục đích của kinh doanh trong tôn giáo.
Bây giờ người ta hội thảo đưa ra cái "tít" rất kêu này "Kinh doanh là dấn thân, thương trường là cõi Phật?", đọc thì thấy nói Đức Phật ngày xưa ủng hộ cho việc giàu có. Có phải vì thế mà hôm nọ thấy có một cái gì đó gọi nôm na là "Siêu thị Phật giáo" được mở trong một ngôi chùa khá lớn trong thành phố?
Trước đây có nghe nói "Thương trường là chiến trường", đúng là như thế, thương trường chính là chiến trường, mà đã là chiến trường trường thì sẽ có kẻ thắng người bại, có mưu mô, có cạnh tranh, có tranh giành, có hơn thua... Ai đã từng ra chốn thương trường thì biết, phải ma mãnh, thậm chí gian xảo (trong việc thuế má, chất lượng, sản phẩm dỏm quảng cáo hay...), cứ thẳng ruột ngựa là bán nhà bán cửa phá sản sớm...
Cõi Phật mà như thế sao?
Cổng chào bên trên đặt trên đường Pháp Vân-Cầu Giẽ, sẽ do
Cty Vincom thực hiện với biểu tượng hai dãy song song năm
cánh chim Lạc Việt (cổng chào thứ nhất).
Cổng chào bên dưới đặt trên quốc lộ 5 tại xã Dương Xá, huyện Gia Lâm
do Tổng Cty Đầu Tư Phát Triển Hạ Tầng Đô Thị UDIC thực hiện, với 2
hàng cột gỗ buồm, cọc gỗ Bạch Đằng (cổng chào thứ tư).
Cổng chào trên tuyến Bắc Thăng Long-Nội Bài, thuộc xã Thanh Sơn,
huyện Sóc Sơn do Tổng Cty Đầu Tư và Phát Triển Nhà Hà Nội thực
hiện, với hình trống đồng cách điệu (Cổng chào thứ hai).
(Ảnh chôm trên mạng).
Tháng 10 này nước ta kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long, một cột mốc lịch sử khá quan trọng trên con đường dựng nước, giữ nước, và phát triển. Một ngàn năm kể từ khi Lý Công Uẩn dời kinh đô từ Hoa Lư đến đất Đại La (1.010), thấy rồng bay lên nên đặt tên cho kinh đô mới là Thăng Long. Sau nhiều lần thay đổi tên gọi, và một lần dời đô vào Phú Xuân-Huế dưới triều nhà Nguyễn. Thăng Long của ngàn năm trước bây giờ là Hà Nội, và năm 2010 là năm kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long-Hà Nội.
Tôi sinh ra ở miền Bắc (Nam Định), chỉ có đâu khoảng thời gian gần 2 năm đầu đời được cha mẹ bế lên ở Hà Nội, thời ấy nghe cha mẹ dùng từ "tản cư", rồi sau đó cha mẹ lại bế tuốt vào Saigon theo Hiệp định Genève. Dăm năm trước năm 75 trong chiến tranh tôi sống ở Tây nguyên, vùng duyên hải miền Trung, rồi lại trở về Saigon từ đó đến giờ, cho nên đối với Hà Nội thì tôi mù tịt, chẳng có một ký ức gì tuy vẫn còn nói tiếng Bắc như một tên Bắc Kỳ... thứ thiệt. Thậm chí sau năm 75 đến giờ tôi còn chưa hề đặt chân đến Hà Nội, những gì tôi biết về Hà Nội là qua hình ảnh, sách vở, văn học, thơ ca, và bạn bè...
Ở Saigon cho nên tôi cũng không quan tâm lắm đến "Đại lễ ngàn năm Thăng Long", cho đến khi thấy bạn bè, những phương tiện thông tin đại chúng nói về những bất cập trong việc chuẩn bị cho buổi đại lễ sẽ diễn ra trong tháng 10 này. Nghe đâu để kỷ niệm một ngàn năm thì trong nhiều tháng nay người ta đã biến Hà Nội thành một đại công trường bụi đất mù mịt... Cái chuyện chuẩn bị đón đại lễ thì là lẽ đương nhiên, nhưng cái cách người ta gọi là bảo tồn, chỉnh trang... có lẽ có gì đó không ổn. Để kỷ niệm một ngàn năm, tức là một cái xưa, thì người ta cố gắng làm mới tất cả. Dẫu biết rằng thời gian làm biến đổi nhiều thứ, nhưng "bảo tồn, chỉnh trang" không có nghĩa là làm mới, có lẽ nhiều người, trong đó có cả những người có trách nhiệm, thẩm quyền... đều không phân biệt được cái cổ, có giá trị, và là nét đặc trưng của Thăng Long (hay Hà Nội) ngàn năm văn vật, cần phải giữ gìn như nó đang hiện hữu, và cái cũ, xấu, không có giá trị, cần phải phá bỏ. Vừa rồi Unesco đã không công nhận Phố cổ Hà Nội là di sản văn hóa thế giới cũng vì những lý lẽ này.
Nhiều năm trước, tôi đã có lần được về quê ở miền Tây Nam Bộ theo một đám cưới của người bạn. Bạn tôi lấy vợ dưới quê, nhà cô dâu thuộc loại khá giả, có ruộng, ngôi nhà ngói 3 gian có sân vườn rộng rãi rất đẹp, tôi rất thích ngôi nhà ngói, những cây cột nhà tròn to lên nước đen bóng kê trên những tảng đá có chạm trổ, bộ ván dày phía trước nhà, tranh ảnh treo trong nhà đặc trưng cho những ngôi nhà thôn quê. Nhưng hôm xuống rước dâu thì ngôi nhà kiểu quê đẹp đẽ ấy đã bị biến đổi, có lẽ vì bạn tôi đàng trai là người thành phố đến, nên bên nhà gái đã cố gắng sơn phết, trang trí ngôi nhà theo kiểu cách và những vật dụng của nhà phố. Đành rằng họ có ý tốt là muốn làm đẹp cho ngôi nhà của mình trong ngày trọng đại của gia đình, nhưng khi sơn phết, trang trí một ngôi nhà xưa kiểu quê như thế bằng những vật dụng, vật liệu mới bây giờ, nó lại đâm ra kệch cỡm và khôi hài...
Mới đây trên các trang báo và trang mạng, tôi được biết thêm công trình 5 cổng chào ở Hà Nội để đón mừng lễ ngàn năm. Cổng chào thứ nhất đặt trên đường Pháp Vân-Cầu Giẽ, do Cty Vincom xây dựng với biểu tượng là hai dãy song song năm cánh chim Lạc Việt. Cổng chào thứ hai trên tuyến Bắc Thăng Long-Nội Bài do Cty Đầu Tư và Phát Triển Nhà Hà Nội xây dựng, với mô hình là trống đồng cách điệu. Cổng chào thứ ba đặt trên đường Láng-Hòa Lạc, do Tổng CTy Xuất Nhập Khẩu VN (Vinaconex) đầu tư với mô hình trống đồng (một nửa cái trống đồng từ dưới đất chui lên). Cổng chào thứ tư đặt trên quốc lộ 5 tại xã Dương Xá, huyện Gia Lâm, do Tổng Cty Đầu Tư Phát Triển Hạ Tầng Đô Thị (UDIC) xây ưựng, với 2 hàng cột gỗ buồm, cọc gỗ Bạch Đằng. Cổng chào thứ năm đặt tại quốc lộ 1 đi Lạng Sơn-Bắc Ninh, xã Ninh Hiệp, Gia Lâm, với biểu tượng 8 con rồng trên mặt trống đồng, do Cty cổ phần Him Lam xây dựng. Toàn bộ 5 cổng chào có giá trị khoảng 50 tỷ đồng, và phần lớn là do các doanh nghiệp trên tài trợ.
Năm cổng chào này được cho biết là lấy từ ý tưởng năm Cửa Ô của Hà Nội xưa. Đọc trên báo và trên mạng, thấy nhiều người, nhiều nhà chuyên môn về kiến trúc có ý kiến, phần nhiều là... bàn ra, tựu trung là thời gian quá gấp gáp, quá nhiều cổng chào (chẳng hạn ở Paris-Pháp cũng chỉ có một cổng chào là Khải Hoàn Môn), những cổng chào không nói lên được nét đặc trưng của 1.000 năm Thăng Long... vân vân và vân vân... Riêng tôi, một kẻ chẳng có chuyên môn nghề nghiệp gì về kiến trúc, lại cũng không phải là người Hà Nội, không biết gì về Hà Nội, nhưng nhìn những hình vẽ của 3 cổng chào trên tôi lại nghĩ ngay đến những hàng cột của đền... Parthenon Hy Lạp. Để kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, tại sao người ta không lấy ý tưởng ngay từ cái chữ Thăng Long - Hà Nội, những ý tưởng chẳng hạn như "thăng long", trả lại kiếm của thần Kim qui, hay bao nhiêu những câu chuyện, những truyền thuyết về một Thăng Long - Hà Nội, và cũng có cần thiết không khi xây dựng đến 5 cổng chào hình dạng hoặc ý nghĩa na ná nhau như thế. Chẳng hạn nói đến Copenhagen, thủ đô của Đan Mạch là người ta nghĩ ngay đến bức tượng đồng Nàng tiên cá chứ không phải một công trình to lớn gì khác. Paris, thủ đô của nước Pháp hoa lệ như thế cũng chỉ có một Khải Hoàn Môn...
Có lẽ người ta lại rơi vào việc thích... lập kỷ lục Guinness về cổng chào mất rồi!!!