Mấy ngày tết năm nay trong năm trong nhà có chuyện nên chẳng ghé nhà ai, phong tục người mình thế, nên cũng có được chút thời giờ rảnh rỗi nghe nhạc, nhạc của mình muốn nghe thì ít mà nhạc của người khác thì nhiều, bật TV thì "Tết, tết, tết, tết đến rồi...", cậu con trai đi đâu thì thôi chứ có mặt ở nhà là nghe thứ nhạc Rock ngoại quốc, hoặc nhạc "dance", bà xã thì loại nhạc "bình bình" chủ yếu nói về xuân "Ngày đầu một năm đi lễ Lăng Ông...", hàng xóm thì "khủng" hơn volume thường vặn hết cỡ "Nếu con không về chắc mẹ buồn lắm...", mà nếu là đĩa ca sĩ hát còn đỡ, chứ Karaoke là phải biết, tụ tập nhau chúc tết, ăn uống xong đám quay ra đánh bài, đám bật đầu đĩa lên, trời ạ, tết mà cũng có những kẻ gân cổ lên "Năm anh em trên một chiếc xe tăng...", hết ý, à còn ngôi chùa trong xóm gần nhà nữa, có hôm thấy loa oang oang hát cải lương, nhưng nghe kỹ thì không phải, mà là kinh kệ được chuyển thể thành cải lương, cái này coi vậy mà hay à nghen...
Ngồi nghe rồi đôi khi tự hỏi "Việt Nam mình có bao nhiêu loại nhạc?". Trước năm 75 thì ở miền Nam có thể kể đại khái, nhạc ngoại quốc có: nhạc giao hưởng, nhạc nhẹ (hòa tấu hoặc ca sĩ hát), trong nước thì phân ra Tân nhạc, chỉ chung loại nhạc hay được hát trên Radio, TV, Cổ nhạc, là Cải lương, Vọng cổ, Dân ca, và các điệu hò của 3 miền... Có một loại nhạc nữa mà người ta hay gọi là nhạc Phản chiến, là những bản nhạc nói về thân phận của con người trong chiến tranh, dòng nhạc này như các bạn đã biết, nhạc sĩ TCS là đứng đầu... Thêm một dòng nhạc nữa mà thời đó gọi là Nhạc sến, không có một định nghĩa rõ ràng nào về từ này, thí dụ thế nào thì gọi là nhạc sến?, chữ sến ở đâu mà ra? Ở đây tôi không muốn bàn sâu về chữ "sến", chỉ biết rằng thời ấy có những ca sĩ chuyên hát nhạc sến (rất nổi tiếng, cho đến tận bây giờ, "ông vua" của nhạc sến là nam ca sĩ Chế Linh, người Chăm Ninh Thuận), ngoài đời thì từ "Sến" thường bao hàm ý nghĩa chê bai... Dòng Tân nhạc còn lại tạm chia ra Nhạc tiền chiến (trước năm 45, 54 chủ yếu sáng tác tại miền Bắc như Văn Cao, Phạm Duy, Đoàn Chuẩn, Đặng Thế Phong...), và sau năm 54 của những nhạc sĩ sáng tác tại miền Nam (tôi chỉ biết ở miền Nam thôi, như của PD, Dương Thiệu Tước, Phạm Đình Chương, Cung Tiến, Lê Uyên Phương, Phạm Trọng Cầu... và một số nhạc sĩ trẻ thời ấy như TCS, Ngô Thụy Miên, Từ Công Phụng, với các ca sĩ Thái Thanh, Lệ Thu... Sĩ Phú....
Nhạc sến như đã nói không ai định nghĩa là thế nào? nhưng hồi ấy nghe là ai cũng biết nhạc sến, đại đa số nhạc sến là do giới bình dân yêu thích, bởi dễ nghe, dễ hát, cũng thường hay nói về thân phận, tình yêu, chiến tranh... Còn lại là loại nhạc không có tên gọi rõ ràng như nhạc sến, có người gọi là "Nhạc bác học", bởi vì nghe loại nhạc này đa phần là giới trí thức, sinh viên, học sinh... từ này không phổ biến như "Nhạc sến". Quên, thật ra "giữa" 2 dòng nhạc này còn một dòng nhạc nữa, không "Sến" quá, mà cũng không "Bác học" quá, khá dễ nghe, chủ đề cũng chỉ là tình yêu, chiến tranh... được cả 2 giới "Sến" và "Bác học" chấp nhận, điển hình của loại nhạc này có lẽ là Trần Thiện Thanh, một người vừa sáng tác, vừa là ca sĩ, khá nổi tiếng một thời...
Sau năm 75 thì tôi được biết thêm một từ ngữ nói về nhạc nữa, đó là "Nhạc vàng", (cũng có người gọi là "Nhạc não tình?"), từ này du nhập từ miền Bắc vào, có lẽ để chỉ chung tất cả các loại nhạc đã có tại miền Nam, sau năm 75 thì Nhạc vàng hoàn toàn bị cấm hát, thay vào đó là loại nhạc "Cách mạng", đa phần là những bài hát ca ngợi lao động, công nhân, cuộc sống tươi đẹp... Rồi bẵng đi một thời gian ít năm, từ nhạc sến lại trở lại, nhưng cái "ý nghĩa" không còn như xưa mà để thay cho từ "Nhạc vàng", hình như tất cả những bài hát trước năm 75, và bất kể ai hát đều được cho là "Nhạc sến", và hễ ai hơi "ướt át", hoặc "điệu đàng, mơ màng" một chút, có khi được gán cho từ "Sến pà cố"... Bây giờ thì có những nhạc sĩ, ca sĩ nổi lên chỉ sau... một đêm, với những bài hát, ca từ thật quái dị, hát một lần xong rồi thôi, người ta gọi chung là "Nhạc trẻ?"...
Kết cho những suy nghĩ tản mạn này, tôi chỉ muốn nói lên những gì tôi "cảm nhận" được từ nền âm nhạc miền Nam từ trước năm 75 của thế kỷ trước đến nay, không có ý kiến khen, chê. Loại nhạc nào có lẽ cũng có cái hay riêng của nó, miễn là tồn tại được qua thời gian, bởi không hay làm sao sống được trong lòng mọi người...?
